Elisabeth Andersen

Elisabeth Andersen, pseudoniem van Anna Elisabeth de Bruijn (Den Haag, 1 januari 1920 – Haarlem, 3 oktober 2018), was een Nederlandse actrice.

Leven en werk

Liesbeth de Bruijn wilde van jongs af aan actrice worden.

Ze speelde al op jonge leeftijd bij het amateurtoneel. Haar eerste ervaringen met toneel waren uitvoeringen van Jeremiah van Stefan Zweig met Johan Schmitz en De storm van William Shakespeare, vertaling Martinus Nijhoff onder regie van Bel Albach. Die laatste haalde haar over nogmaals toelatingsexamen te doen voor de Toneelschool aan de Marnixstraat 150, nadat ze al een keer was afgewezen. Ze moest en zou naar die toneelschool met in achterhoofd haar idool Ida Wasserman en werd in 1941 aangenomen. Ze was er leerling tot 1943, maar maakte haar opleiding niet af omdat ze bang was voor de Arbeitseinsatz te worden geronseld. In de oorlog nam ze haar artiestennaam, Elisabeth Andersen, aan. Ondertussen werkte ze bij Cor van der Lugt Melsert. Vervolgens debuteerde ze bij het Gemeentelijk Theaterbedrijf van Amsterdam, dat goedgekeurd was door de Duitse bezetter. In 1946 was ze aangesloten bij Comedia, waar ze vooral invalbeurten kreeg toebedeeld. Van 1947 tot 1974 speelde ze bij de Haagse Comedie, in 1961 onderbroken omdat ze bij haar gezin wilde zijn. De periode bij de Haagse Comedie vond zij de belangrijkste in haar carrière. Hoewel ze voorstander was van hervormingen aan het toneel, vond ze de manier waarop Aktie Tomaat opereerde laf. in 1961 stopte ze tijdelijk vanwege de geboorte van haar zoon met Henk Nauta. Ze had toen drie kinderen te verzorgen en kon dat niet combineren met het vele reizen die uitvoeringen met zich meebrachten. Ze hoorde van andere acteurskinderen, dat hun ouders er nooit waren etc. en wilde dat voorkomen. Ze vond een uitweg bij de televisie.

In 1984 nam ze officieel afscheid van het toneel met Toneelgroep Globe met het stuk Savannah Bay van Marguerite Dumas.

Ze beschouwde haar vertolking in 1969 van Jeanne in Vrijdag van Hugo Claus als een van haar beste rollen. De rol paste meer bij haar karakter (geen standaard vrouwenrol) Ze zou na 1984 echter nog wel op podia te zien zijn in kleine zalen en experimenteel toneel. In 1994 nam ze toen definitief afscheid. Ron van Gaal tekende in 1998 haar leven op voor het Theater Instituut Nederland (131 pagina’s).

Onderscheiding

Andersen won de Theo d'Or in 1958, 1966 en 1984. Daarmee is ze de enige actrice die de prijs drie keer wist te winnen. Tevens was ze, sinds het overlijden van Mary Dresselhuys in 2004, tot 2018 de oudste nog levende winnaar van de toneelprijs.

In 1965 en 1972 won Andersen de Colombina.

In 2004 kreeg Andersen de Blijvend Applaus Prijs toegekend.

Zij werd in 1968 benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Familie

Ze was dochter van Dina Catharina Maria van Swieten en Willem de Bruijn, die allerlei beroepen had en fervent schaker was. Rond 1930 scheidden ze. Andersen was van 1948 tot en met 1954 getrouwd met Jan Retèl. Hun zoon René Retèl (1949) werd acteur; er volgde nog een dochter. Ze trouwde voor de tweede maal met arts Hendrik Sijbren (Henk) Nauta, met wie ze een zoon kreeg. Nauta was zoon van de burgemeester van Haren (Groningen) Hubert Jan hendrik Nauta.