In memoriam · condoleanceregister
Jozef Deleu
ook bekend als Jozef Deleu
- Geboren
- 20 april 1937
- Overleden
- 21 oktober 2026
- Leeftijd
- 89 jaar
- Rustplaatsen
- Schrijvers & dichters Bekende mensen, België Landen
Biografie
Jozef Hugo Maria Deleu (Roeselare, 20 april 1937 – Rekkem, 21 oktober 2026) was een Vlaams dichter, prozaschrijver, essayist en bloemlezer. Op zijn twintigste richtte hij Ons Erfdeel op, een Vlaams-Nederlands cultuurtijdschrift dat hij tot 2002 leidde en dat uitgroeide tot een stichting met uitgaven in het Nederlands, Frans en Engels. Na zijn pensioen begon hij Het liegend konijn, een poëzietijdschrift dat hij van 2003 tot 2025 in zijn eentje samenstelde. In Vlaanderen heette hij wel de 'cultuurpaus'.
Biografie
Jeugd en onderwijs
Deleu werd geboren als jongste van zeven kinderen in een landbouwersgezin in Roeselare. Zijn vader Louis, in 1897 geboren in Rijsel, had afstand gedaan van de Franse nationaliteit om Belg te worden. Hij volgde de normaalschool in Torhout en was van 1956 tot 1970 onderwijzer, eerst aan het Sint-Jozefscollege in Moeskroen en daarna aan het Sint-Aloysiuscollege in Menen. Tijdens zijn legerdienst was hij officier, een ervaring die hij later in zijn proza verwerkte.
Ons Erfdeel
Het idee om een literair tijdschrift te starten kwam van de schrijver André Demedts. Die sprak de negentienjarige Deleu in 1956 aan op een bijeenkomst van het Komitee voor Frans-Vlaanderen, en een jaar later verscheen het eerste nummer van Ons Erfdeel. Er werden 250 exemplaren van gedrukt, bestemd voor jongeren in West-, Zeeuws- en Frans-Vlaanderen. Daar bleef het niet bij. Deleu trok de inhoud open naar het hele Nederlandse taalgebied en bouwde een netwerk van medewerkers in Noord en Zuid op; in 1982 lag de oplage op 10.000.
In 1970 nam hij afscheid van de klas. Het tijdschrift ging op in de onafhankelijke Vlaams-Nederlandse Stichting Ons Erfdeel, met Deleu als afgevaardigd bestuurder, en van daaruit zocht hij ook lezers buiten het taalgebied: voor Franstaligen kwam er in 1972 Septentrion, voor Noord-Frankrijk en de Lage Landen in 1976 het tweetalige jaarboek De Franse Nederlanden / Les Pays-Bas Français, en in 1993 voor de Engelstalige wereld The Low Countries. In Rekkem, op de Belgisch-Franse grens, liet hij een dialoogcentrum voor de stichting bouwen. De stichting kreeg erkenning in zowel Nederland als Vlaanderen.
Op 1 mei 2002 droeg Deleu het hoofdredacteurschap en de functie van afgevaardigd bestuurder over aan Luc Devoldere. Het tijdschrift heet sinds 2020 de lage landen.
Daarnaast was Deleu in 1960–1961 redactielid van het tijdschrift Neerlandia en lag hij tussen 1969 en 1975 mee aan de basis van de eerste Encyclopedie van de Vlaamse Beweging.
Literair werk
Zijn debuut was een novelle, De ontmoeting (1962). Een jaar later volgde de eerste dichtbundel, Schaduwlopen. Vergankelijkheid is het grondthema, in de gedichten net zo goed als in het proza. Criticus Karel Osstyn wees erop dat de grens, die Deleu in Rekkem letterlijk voor de deur had, in dat werk een beeld wordt voor wat niet te overbruggen valt: tussen man en vrouw, tussen leven en dood. De somberheid verklaarde Osstyn uit het landelijke, door jansenisme getekende West-Vlaamse milieu waarin Deleu opgroeide. Poëzie was voor hem vooral een kwestie van schrappen.
In 2019 verscheen bij het Poëziecentrum zijn verzamelde poëzie, Ondoorgrond. Gedichten 1963-2019, met daarin ook de tot dan ongepubliceerde bundel Tussentijd. Daarna volgden nog twee bundels miniaturen: Geluiden voor de laatste dag (2021) en Het paard van mijn vader (2023). Werk van Deleu werd onder meer vertaald in het Frans, Duits, Engels, Hongaars, Bulgaars en Servo-Kroatisch; een Franse keuze verscheen als Vivre la frontière (1999).
Bloemlezer
Deleu stelde verschillende bloemlezingen samen. Vanaf 1976 verzorgde hij het Groot Gezinsverzenboek, later Groot Verzenboek, een populaire bloemlezing van Nederlandstalige poëzie die herhaaldelijk werd heruitgegeven en telkens aangevuld met nieuwe gedichten; VRT NWS noemde het de langstlopende poëziebloemlezing van de Lage Landen.
Na zijn afscheid bij Ons Erfdeel richtte hij in 2003 Het liegend konijn op, een tijdschrift voor hedendaagse Nederlandstalige poëzie met uitsluitend nog niet eerder gepubliceerde gedichten uit Vlaanderen en Nederland, van zowel gevestigde dichters als debutanten. Elk gedicht koos hij zelf uit. Het blad was voor Deleu ook een vorm van verzet tegen de onverschilligheid en het gebrek aan visie van de overheden die voor kunst en cultuur verantwoordelijk zijn. In 2012 vierde het Vlaams Parlement zijn 75e verjaardag, 50 jaar dichterschap en tien jaar Het liegend konijn. In oktober 2025 verscheen het laatste nummer; in totaal stelde hij er 46 nummers van samen.
Cultuurpolitiek
Naast zijn literaire werk hield Deleu een aantal opgemerkte cultuurpolitieke redevoeringen. Hij kantte zich tegen de commercialisering van cultuur en tegen een verkrampt Vlaams-nationalisme en provincialisme, en bekritiseerde wat hij het Vlaamse arrivisme en de zelfgenoegzaamheid van een steeds autonomer Vlaanderen noemde. Hij hield zich ver van elk partijpolitiek etiket. De titel van de bekendste toespraak, De pleinvrees der kanunniken (1987), werd spreekwoordelijk; Deleu hekelde daarin een welgestelde nieuwe Vlaamse bovenlaag die maatschappelijke problemen uit de weg ging. Het tijdschrift Neerlandia plaatste zijn werk in het verlengde van August Vermeylen: bevestiging van de eigen Vlaamse identiteit, gecombineerd met openheid naar buiten.
Vanaf 1 januari 2005 zetelde Deleu in de raad van bestuur van de Vlaamse openbare omroep VRT, waar hij volgens VRT NWS als onafhankelijke zitting had.
Overlijden
Deleu overleed in oktober 2026 op 89-jarige leeftijd. De organisatie De Lage Landen maakte zijn overlijden op 21 oktober 2026 bekend en noemde hem een van de invloedrijkste pleitbezorgers van de Nederlandse taal en cultuur. De Morgen typeerde hem als een van de belangrijkste bruggenbouwers tussen Vlaanderen en Nederland. Hij was getrouwd en had drie kinderen.
Prijzen en onderscheidingen
Prijzen
De Rijksuniversiteit Gent verleende hem in 1994 een eredoctoraat als 'onofficiële ambassadeur van de Nederlandse taal en cultuur'. De adellijke titel van baron weigerde hij.
Bron: Wikipedia, beschikbaar onder de licentie CC BY-SA 4.0.
In Memoriam weblink
Foto's
Medeleven en bloemen 0
Het condoleanceregister van Jozef Deleu: betuig hieronder uw medeleven aan de nabestaanden, leg een bloem of steek een kaars aan.
- TroostplekSterkte aan alle nabestaanden.

