TroostplekThe internet resting place
Wisława Szymborska

In memoriam · book of condolence

Wisława Szymborska

also known as Wisława Szymborska

Born
2 July 1923
Died
1 February 2012
Age
88 years
Resting places
Writers & poets Famous people, Poland Countries

Biography

Maria Wisława Anna Szymborska (Bnin (Kórnik), 2 juli 1923 – Krakau, 1 februari 2012) was een Poolse dichteres. Ze behoort tot de belangrijkste dichters van haar generatie in Polen en is een van de meest gelezen én gelauwerde dichters van deze tijd. Haar oeuvre is klein, slechts 400 gedichten, maar ze zijn wereldberoemd en uitgebracht in 40 talen. Ze won de Nobelprijs voor Literatuur in 1996. Het Nobelcomité zag in haar de Mozart van de poëzie.

Haar werk kenmerkt zich door een tedere kijk op alledaagse dingen. De gedichten van Szymborska worden vaak omschreven met termen als 'speels', 'ironisch' en 'verrassend'. Ze slaagt er telkens in zich over het meest alledaagse te verwonderen en daarin een nieuw perspectief te openen: nuchter, helder, direct en vaak met humor.

Biografie

Szymborska werd geboren in Bnin in de toenmalige Tweede Poolse Republiek, niet ver van Kornik. Haar vader, Wincenty Szymborski, was rentmeester van graaf Zamoyski. De geboortenaam van haar moeder, Anna, was Rottermund.

In 1931, toen Wisława acht jaar oud was, verhuisde het gezin Szymborska naar Krakau, waar de dichteres tot aan haar dood zou blijven wonen. Vanaf 1935 ging Szymborska naar het gymnasium van de Ursulinen in Krakau. Tijdens de Duitse bezetting van Polen kreeg ze, in het geheim, onderwijs en in 1941 deed ze eindexamen. Na de oorlog studeerde ze Poolse Taal- en Letterkunde en ging in een (later beroemd geworden) schrijvershuis in Krakau wonen.

Ze maakte haar studie niet af en trouwde in 1948 met Adam Wlodek, de hoofdredacteur van de weekendbijlage van het dagblad Dziennik Polski, waarin ook Szymborska’s eerste gedichten verschenen. Het huwelijk hield geen stand en in 1954 scheidden ze van elkaar.

In 1957 verscheen haar dichtbundel Roepen naar Yeti, waarin ze het communisme afzwoer en elke vorm van dogmatisme verwierp. De relatie met haar tweede levensgezel, de schrijver Kornel Filipowicz, duurde 23 jaar. Na zijn dood in 1990 schreef ze het gedicht Kat in een lege flat, waarin ze probeerde haar verlies te duiden en te verwerken. Zes jaar later, in 1996, kreeg zij de Nobelprijs voor Literatuur en brak ook door in het Westen.

Thematiek

Szymborska heeft een voorkeur voor alledaagse details en gebeurtenissen, vaak bezien vanuit een kosmisch perspectief. De toon van de gedichten is vertellend en beschouwend en vooral vol van verwondering. Ze schuwt grote woorden, spreekt niet over abstracte vergezichten. Alles is zoals het is. Niets is gewoon, ook het gewone niet. Ze verkondigde geen theorieën, stond niet aan de wieg van nieuwe stromingen in de poëzie en deed niet mee aan discussies over moderne Poolse poëzie.

De kracht van haar poëzie ligt in de manier waarop ze het heden met het verleden verbindt en het heden met de toekomst. Een gebeurtenis of een ervaring krijgt daardoor de gewichtloze dimensie van de eeuwigheid. De gedichten beschrijven zowel de realiteit als dat wat er niet is, in een constante balanceeroefening. Daarbij verblijft ze liefst in het heden.

De dood

Szymborska schreef regelmatig over de immorele kanten van de menselijke geschiedenis: de staat die de vrijheid van denken gevangen probeerde te houden en de veelvuldige misdaden tegen de menselijkheid. Haat leek haar een belangrijk leitmotiv in de 21ste eeuw, met als gevolg oorlogen, onnodig lijden en de dood.

Het thema de dood komt in haar gedichten op twee manieren voortdurend terug. Enerzijds het huiveringwekkende gevoel van de naderende dood en aan de andere kant de onverschilligheid tegenover het lijden van de anderen.

Hoewel de dood onvermijdelijk is, ziet Szymborska de menselijke creativiteit als een bron om het onoverwinnelijke te overwinnen.

Ze voelde zich maatschappelijk betrokken en dacht na over de politiek, maar zij wilde liever, als dichteres, de politiek en andere zaken met een zekere "distantie" observeren. Om te zoeken naar woorden, een gevecht aan te gaan met haar eigen onwetendheid. Daarom wilde ze ook niet schrijven over actuele zaken, waar ze nog niet over had nagedacht.

In de gedichten, die ze meteen na de Tweede Wereldoorlog schreef, zijn er geen directe verwijzingen te vinden naar de Holocaust. Pas een paar jaar later volgden aangrijpende gedichten over dit thema. Zo langdurig verliep het scheppingsproces.

Ironie

Ironie of humor zijn nooit veraf en verhullen de complexiteit van haar gedichten, "maar de mildheid van deze poëzie is verraderlijk. Door de perfecte dosering weet Szymborska zo feilloos uit te halen, dat het schrijnend absurde of onrechtvaardige van een situatie oplicht (...) concreet, zelfs particulier, en tegelijk algemeen herkenbaar."

Szymborska’s gedichten hebben soms ook een didactische ondertoon. Er spreekt uit haar poëzie, vaak verborgen onder de ironie, een soort van levenslessen. Ze was erg op haar privacy gesteld. Ze wilde haar tijd liever besteden aan het schrijven van gedichten en het maken van collages. Bij hoge uitzondering stemde ze toe met een vraaggesprek: "Toen ik geboren werd, heb ik een contract getekend en daar stond niets in over het geven van interviews. Bovendien houd ik er niet van om over mijzelf te praten."

Hoewel God zelden met naam door haar genoemd wordt, is de Christelijke traditie wel zichtbaar: de onsterfelijkheid van de ziel en de belofte van geborgenheid in het aanzicht van de eeuwigheid, al dichtte Szymborska zelf:

Publicaties in Nederlandse vertaling

Brievenpost. Hoe word je (geen) schrijver? Vertaald door Karol Lesman. Amsterdam, Uitgeverij Cossee, 2026.

Een titel hoeft niet. Gedichten. Selectie en voorwoord door Tjitske Jansen. Vertaald door Karol Lesman en Gerard Rasch. Amsterdam-Antwepen, De Geus, 2025.

Einde en begin. Verzamelde gedichten. 32e druk. (Bevat: Einde en begin (vert. Gerard Rasch) en Zwart lied (vert. Ad van Rijsewijk). Amsterdam, Meulenhoff, 2023

De laatste schreeuw no.10 (Bevat teksten van Rutger Kopland (“Verhaaltje voor jullie”); Lucebert (“Poëziezo easy job”, gedrukt in zwart, grijs en rood door Kees Thomassen (De Uitvreter); Max Dendermonde (“liefde”); Wisława Szymborska (“Een ui”); Willem Kloos (“Avond”). Amsterdam, Frans de Jong, 2003)

Bloemlezing uit de poëzie van Wisława Szymborska. Vertaling Jeannine Vereecken. Deel 13 in de reeks Dichters van nu. Gent, Poëziecentrum, 2001

Einde en begin. Verzamelde gedichten 1957-1977. Vert. Gerard Rasch. Amsterdam, Meulenhoff,1999. (Daarna diverse drukken in uitgebr. versie).

Uitzicht met zandkorrel. Gedichten. (Selectie van gedichten uit voorgaande bundels). Vertaling Gerard Rasch. Amsterdam, Meulenhoff, 1997

Poems (Poetry in the Stedelijk) (drietalige gedichten: Pools, Engels, Nederlands). Nederlandse vertaling: Gerard Rasch. Amsterdam, Stedelijk Museum, 1997

’Gedichten. Vertaling Pim van Sambeek. Cahiers / Stichting De Lantaarn, 17. Leiden, Stichting De Lantaarn, 1983. (2e en 3e bijgew. uitgave: 1996).

Source: Wikipedia, available under the licence CC BY-SA 4.0.

In Memoriam web link

nl.wikipedia.org/wiki/Wis%C5%82awa_Szymborska

Condolences and flowers 0

The book of condolence for Wisława Szymborska: offer your condolences to the family below, lay a flower or light a candle.

  • TroostplekOur sympathy to all who are left behind.

Be the first to offer your condolences or lay a flower.

Your condolences or a flower

What would you like to place?
How long is your message?
Choose a flower

All 27

Wreaths 4

Funeral bouquets 3

Classic 20

How long should your flower stay?

Lay flowers more often? Become a member: lay as many flowers as you like, and they all stay forever. €6.00 a month or €60.00 a year. Become a member (with a free account)

0 / 500 characters

Troostplek is a place to remember. Messages are read first and then placed; messages that do not fit here are removed without explanation.

Let your flower stay foreverPost a longer condolence

€3.95€3.45 once

  • Your flower is laid now and can be seen straight away.
  • As soon as your payment has arrived, it stays forever.
  • If the payment does not go through, it stays for a month, like a free flower.
  • Your condolence is posted now. Until your payment has arrived, only the first 500 characters can be read.
  • As soon as your payment has arrived, the whole text can be read.
  • Rather free? Go back and make your message shorter than 501 characters.
How would you like to pay?

With crypto you pay the network's transaction costs yourself, on top of the amount. With iDEAL and a bank transfer there are no extra costs.

With a bank transfer or crypto you will see how to pay after placing it. Fill in your email address to also receive it by email.

Lay flowers more often? As a member you lay as many flowers as you like, forever, from €6.00 a month.Writing longer messages more often? As a member you write as much as you like, for free, from €6.00 per month. Become a member

Report

Does this message or flower not belong on Troostplek? After your report it is hidden until we have looked at it.

Report a mistake or addition

About the memorial of Wisława Szymborska. Fill in what should be different; the rest may stay empty.

Now: Wisława Szymborska

Now: 2 July 1923

Now: 1 February 2012

Now: Writers & poets